រយៈពេលអាន៖ ២ នាទី
កម្រិតយល់ដឹង៖ មធ្យម ទៅ ខ្ពស់
ពេលគណនីត្រូវគេហេគ ការភ័យស្លន់ស្លោអាចធ្វើឱ្យអ្នកខាតបង់កាន់តែច្រើន។ អ្វីដែលអ្នកត្រូវការ គឺផែនការឆ្លើយតបច្បាស់លាស់។
យើងបានរៀនពីវិធីការពារគណនី ទិន្នន័យ និងឧបករណ៍ជាច្រើនរួចមកហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងសន្តិសុខសាយប័រ មានការពិតមួយដែលមិនអាចមើលរំលងបាន៖ គ្មានប្រព័ន្ធណាមួយមានសុវត្ថិភាព ១០០% នោះទេ។
ដូច្នេះ បើថ្ងៃណាមួយគណនី Facebook, Telegram, Gmail ឬ App ធនាគាររបស់អ្នកមានសកម្មភាពចម្លែកៗ អ្នកមិនគួរភ័យរហូតធ្វើអ្វីមិនត្រូវទេ។ អ្នកត្រូវមាន ផែនការឆ្លើយតបនៅពេលមានហេតុការណ៍ (Incident Response Plan)។
និយាយឱ្យងាយយល់៖ Incident Response Plan គឺជាបញ្ជីជំហានដែលត្រូវធ្វើភ្លាមៗ នៅពេលអ្នកដឹងថាគណនី ឧបករណ៍ ឬទិន្នន័យរបស់អ្នកកំពុងមានបញ្ហា។
១. ហានិភ័យ៖ ពេលត្រូវគេហេគ អ្វីដែលគ្រោះថ្នាក់បំផុតគឺ “ការយឺតពេល”
នៅពេលគណនីត្រូវគេហេគ ជនខិលខូចអាចមិនរង់ចាំយូរទេ។ ពួកគេអាចប្តូរ Password បន្ថែម Email សង្គ្រោះថ្មី ដកលេខទូរស័ព្ទរបស់អ្នកចេញ Log out អ្នកពីគ្រប់ឧបករណ៍ ឬប្រើគណនីអ្នកទៅបោកមិត្តភក្តិភ្លាមៗ។
បើជាគណនី Telegram ឬ Facebook ពួកគេអាចឆាតទៅមិត្តភក្តិរបស់អ្នក ដើម្បីសុំលុយ សុំ OTP ឬផ្ញើ Link បោកប្រាស់។ បើជាគណនី Email ពួកគេអាចប្រើវា Reset Password គណនីផ្សេងៗរបស់អ្នកបាន។ បើជាឧបករណ៍មានមេរោគ វាអាចលួចទិន្នន័យ ឬបន្តផ្ញើព័ត៌មានចេញក្រៅដោយអ្នកមិនដឹង។
ចំណុចគ្រោះថ្នាក់គឺ មនុស្សភាគច្រើនភ័យពេក ហើយមិនដឹងថាត្រូវចាប់ផ្តើមពីណា។ ខ្លះបន្តប្រើឧបករណ៍ដែលសង្ស័យថាមានមេរោគដើម្បីប្តូរ Password ខ្លះមិនប្រាប់មិត្តភក្តិឱ្យប្រយ័ត្ន ខ្លះមិនទាក់ទងធនាគារភ្លាមៗ។ ការយឺតពេលបែបនេះអាចធ្វើឱ្យការខាតបង់កាន់តែធំ។
សូមចាំថា៖ ពេលកើតហេតុ សកម្មភាព ១០ នាទីដំបូង អាចសំខាន់ជាងការស្តាយក្រោយ ១០ ថ្ងៃ។
២. ដំណោះស្រាយ៖ ជំហានឆ្លើយតបបន្ទាន់ ៥ ចំណុច
ជំហានទីមួយគឺ ផ្តាច់ការតភ្ជាប់។ បើអ្នកសង្ស័យថាកុំព្យូទ័រ ឬទូរស័ព្ទមានមេរោគ សូមផ្តាច់ Wi-Fi ឬ Mobile Data ជាមុន ដើម្បីកាត់បន្ថយការផ្ញើទិន្នន័យចេញក្រៅ។ បើគណនីត្រូវគេហេគ សូមចូលពីឧបករណ៍ដែលអ្នកទុកចិត្ត ហើយចុច Log out of all devices បើអាចធ្វើបាន។
ជំហានបន្ទាប់គឺ ប្តូរ Password។ សូមប្តូរ Password ដោយប្រើឧបករណ៍ស្អាត មិនមែនឧបករណ៍ដែលសង្ស័យថាមានមេរោគ។ គណនីដែលត្រូវប្តូរមុនគេគឺ Email ព្រោះ Email គឺដូចកូនសោរមេ សម្រាប់ Reset គណនីផ្សេងៗ។
បន្ទាប់មក សូម ពិនិត្យការកំណត់សុវត្ថិភាព។ មើលថា Recovery Email, Recovery Phone, 2FA, Active Sessions និង Devices មានអ្វីចម្លែកឬអត់។ បើមានលេខទូរស័ព្ទ ឬ Email ដែលអ្នកមិនស្គាល់ សូមដកចេញភ្លាមៗ។
បន្ទាប់ពីនោះ សូម ជូនដំណឹងទៅមនុស្សពាក់ព័ន្ធ។ បើចោរប្រើគណនីអ្នកទៅឆាតបោកមិត្តភក្តិ សូមប្រញាប់ប្រាប់ពួកគេតាមលេខទូរស័ព្ទ ឬវិធីទំនាក់ទំនងផ្សេងទៀតថា កុំជឿសារពីគណនីអ្នកជាបណ្តោះអាសន្ន។
ចុងក្រោយ សូម រាយការណ៍ និងរក្សាភស្តុតាង។ ថត Screenshot សារ Login ចម្លែក សារ Threat លេខគណនី លេខទូរស័ព្ទ Link និងប្រវត្តិប្រតិបត្តិការដែលគួរឱ្យសង្ស័យ។ បើពាក់ព័ន្ធនឹងលុយ សូមទាក់ទងធនាគារភ្លាមៗ។ បើពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើស សូមរាយការណ៍ទៅសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ។
ច្បាប់ងាយចាំ៖ ផ្តាច់ ប្តូរ ពិនិត្យ ប្រាប់ រាយការណ៍។ កុំភ័យ តែត្រូវធ្វើឱ្យលឿន។
សកម្មភាពប្រចាំអត្ថបទ
ថ្ងៃនេះ សូមរៀបចំ Cyber Emergency Card ឬ “កាតសន្តិសុខបន្ទាន់” មួយសម្រាប់ខ្លួនឯង។
ក្នុងកាតនោះ សូមសរសេរលេខ Call Center របស់ធនាគារដែលអ្នកប្រើ លេខទូរស័ព្ទមនុស្សដែលអ្នកទុកចិត្ត និងបញ្ជីគណនីសំខាន់ៗដែលត្រូវពិនិត្យភ្លាមៗនៅពេលមានបញ្ហា ដូចជា Email, Facebook, Telegram, Gmail និង App ធនាគារ។
បន្ទាប់មក សូមពិនិត្យថា អ្នកមាន Backup Codes សម្រាប់ 2FA ទុកនៅកន្លែងសុវត្ថិភាពឬនៅ។ សូមកុំទុកវាតែម្ដងក្នុងទូរស័ព្ទដែលអ្នកអាចបាត់ ឬត្រូវចោរលួចបាន។
ចុងក្រោយ សូមហ្វឹកហាត់សំណួរមួយសម្រាប់ខ្លួនឯង៖ បើថ្ងៃនេះគណនីធនាគាររបស់ខ្ញុំមានប្រតិបត្តិការចម្លែក តើខ្ញុំត្រូវខលទៅលេខណាមុនគេ? បើអ្នកអាចឆ្លើយបានភ្លាមៗ នោះមានន័យថាអ្នកបានត្រៀមខ្លួនល្អជាងមនុស្សភាគច្រើនហើយ។
